Niedoczynność tarczycy a psychika - kiedy leczenie nastroju nie działa, bo przyczyna jest gdzie indziej

Bywa tak: leczenie przeciwdepresyjne trwa kilka miesięcy, dawka była już modyfikowana, terapia się toczy, a poprawy jak nie było, tak nie ma. To moment, w którym warto cofnąć się o krok i sprawdzić, czy rozpoznanie obejmuje całość obrazu.

Zaburzenia czynności tarczycy należą do stanów, które w standardach diagnostyki różnicowej depresji wymienia się rutynowo. Nie dlatego, że są najczęstsze, tylko dlatego, że są odwracalne. Przeoczenie ich oznacza miesiące leczenia, które nie mogło zadziałać.

Jeżeli od dawna nie miałeś oznaczanego TSH, a objawy są uporczywe i towarzyszy im spowolnienie oraz zmęczenie fizyczne, to jest to rozsądny punkt do sprawdzenia. Badanie jest proste, tanie i szeroko dostępne.

Hormony tarczycy nie zajmują się wyłącznie metabolizmem i masą ciała. Receptory dla nich znajdują się w całym ośrodkowym układzie nerwowym, w tym w hipokampie, kluczowym dla pamięci i regulacji nastroju.

Przy ich niedoborze zwalnia tempo procesów energetycznych w komórkach nerwowych, zmienia się przekaźnictwo serotoninowe i noradrenergiczne oraz przepływ krwi w niektórych obszarach mózgu. Stąd biorą się objawy, które w opisie brzmią identycznie jak epizod depresyjny.

To wyjaśnia też, dlaczego samo leczenie przeciwdepresyjne bywa w tej sytuacji niewystarczające. Dopóki utrzymuje się niedobór hormonalny, korygowanie przekaźnictwa nie usuwa przyczyny.

Najbardziej typowe są spowolnienie psychoruchowe, apatia, senność mimo długiego snu, trudności z koncentracją i skargi na pamięć, czasem określane przez pacjentów jako mgła. Dochodzi do tego obniżony nastrój, zmniejszenie zainteresowań i drażliwość.

Znaczenie mają objawy towarzyszące, które w depresji występują rzadziej: uczucie zimna, sucha skóra, wypadanie włosów, zaparcia, przyrost masy ciała mimo niezmienionej diety, obrzęk twarzy, chrypka, spowolnienie tętna, u kobiet zaburzenia miesiączkowania.

W niedoczynności subklinicznej, gdy hormony obwodowe są jeszcze prawidłowe, a podwyższone jest samo TSH, objawy psychiczne bywają jedyną dolegliwością. Dlatego wynik warto omówić z lekarzem, nawet gdy wygląda na graniczny.

Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy typu Hashimoto jest w Polsce najczęstszą przyczyną niedoczynności. Choroba rozwija się latami, a objawy narastają na tyle wolno, że pacjenci przypisują je wiekowi, przemęczeniu lub stresowi.

Charakterystyczna bywa zmienność samopoczucia. W okresie niszczenia gruczołu może dochodzić do przejściowego uwolnienia hormonów, co daje epizody niepokoju, kołatania serca i bezsenności, po których wraca faza spowolnienia. Taki obraz bywa mylony z zaburzeniem afektywnym o zmiennym przebiegu.

Warto wiedzieć, że samo stwierdzenie przeciwciał przy prawidłowej czynności gruczołu nie oznacza automatycznie konieczności leczenia farmakologicznego. Decyzję o postępowaniu podejmuje lekarz na podstawie całości wyników i objawów.

Badaniem przesiewowym pierwszego rzutu jest TSH. Przy nieprawidłowym wyniku zwykle oznacza się dodatkowo FT4, a w zależności od obrazu FT3 oraz przeciwciała anty-TPO, które pomagają potwierdzić podłoże autoimmunologiczne. Uzupełnieniem bywa badanie ultrasonograficzne tarczycy.

O czym warto pamiętać przy pobraniu: wyniki mogą zależeć od pory dnia, przyjmowanych preparatów oraz suplementów, w tym wysokich dawek biotyny, która potrafi zafałszować pomiar. Poinformuj o wszystkim, co przyjmujesz, i stosuj się do zaleceń laboratorium.

Zakres badań ustala lekarz na podstawie wywiadu, wieku i chorób współistniejących, a o wystawieniu skierowania decyduje po ocenie zasadności. Samo skierowanie na badania podstawowe można uzyskać także w ramach konsultacji zdalnej. Wyniki i dokumentacja gromadzą się na Internetowym Koncie Pacjenta na pacjent.gov.pl, co ułatwia porównanie ich w czasie.

Pierwsza zasada brzmi: nie interpretuj wyniku samodzielnie i nie porównuj go z wynikiem znajomego. Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami, a normy dla kobiet w ciąży i dla osób starszych są odmienne. Ocena należy do lekarza, który widzi wynik razem z objawami.

Druga zasada dotyczy leczenia już rozpoczętego. Leczenia substytucyjnego nie modyfikuje się i nie przerywa samodzielnie na podstawie samopoczucia. Dawkowanie ustala lekarz, a jego korekta wymaga kontrolnych oznaczeń po odpowiednim czasie, bo wcześniejsze badanie nie odzwierciedla jeszcze efektu zmiany.

Trzecia zasada: wyrównanie czynności tarczycy nie zawsze rozwiązuje wszystko. U części osób objawy depresyjne utrzymują się mimo prawidłowych wyników i wtedy wymagają własnego leczenia. Jeżeli lekarz uzna leczenie przeciwdepresyjne za zasadne, warto wiedzieć, że na jego początku oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój, a u części osób także myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25 roku życia. To okres bliższego kontaktu z lekarzem, a nie samodzielnego odstawiania leku. Jeżeli pojawią się myśli o odebraniu sobie życia, skorzystaj z całodobowego wsparcia: 800 70 2222, 116 123, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Podczas konsultacji, także zdalnej, lekarz przeprowadza wywiad i ocenia zasadność dalszego postępowania: może zlecić badania, wystawić skierowanie, zaproponować leczenie albo skierować na diagnostykę stacjonarną. Konsultacja jest świadczeniem samym w sobie. Przy odmowie z przyczyn medycznych lub prawnych opłata wraca; gdy lekarz poprosi o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie, a jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, również zwracamy całą opłatę.